Het lelijkste kunstwerk van Nederland? Bring in de ‘monsterbaby’s’!

Het radioprogramma Evers Staat Op organiseert de verkiezing van het lelijkste kunstwerk van Nederland! Toegegeven: Onder de inzendingen zitten een paar opvallende werken. Echt lelijk? Ik vind kunst niet snel lelijk. Al zijn er uitzonderingen: Het kindje Jezus op schilderijen uit de Renaissance bijvoorbeeld.

Zoektochten naar ‘lelijkste’ dingen, ik houd ervan. Of het nou gaat om de lelijkste plekken, dieren of… gebouwen zijn, ik scroll er graag even doorheen. Maar als het om kunst gaat ben ik vaak wat voorzichtiger. Vooral bij moderne kunst. Is het lelijk of begrijp ik het gewoon niet? Of… is het de bedoeling dat ik nu voel wat ik nu voel? Ik vind het maar wat ingewikkeld.

Lelijke kunst: Mijn criteria.

Gelukkig zijn er uitzonderingen. Kunstwerken die ik écht lelijk vind. Mijn criteria?

  1. Wil ik het in mijn huis hebben?
  2. Vind ik het lelijk, maar is het wel mooi bedoeld?
  3. Zou de kunstenaar spijt hebben als ‘ie het werk nu zou zien? (Bij oudere werken)

‘Heb ik bij twee of meer van deze vragen ‘ja’ ingevuld? Dan is het een lelijk kunstwerk.

De ‘monsterbaby’s’ van Renaissancekunstenaars

Het klinkt wat cru, maar het krioelt van de ‘monsterbaby’s’ op de schilderijen van de Renaissancekunstenaars. Zo veel zelfs dat er een goed gevulde Tumblr-pagina (en een leuke blog over lelijke Rijksmuseum-baby’s) is met afbeeldingen van – in onze 21-ste eeuwse ogen – lelijke kindjes Jezus. Hoe dat komt? Jezus was natuurlijk een gewone baby, maar moest tegelijkertijd moest het ook iets goddelijks uitstralen. En dat is lastig.

Het kindje Jezus als ouwelijk mannetje

Grofweg hebben ze dat als volgt opgelost. Om het heilige te benadrukken, beeldden ze de baby vaak groter af. Sommige schilders maakten er zelfs een gespierde superheld van. Een andere optie was om de baby een volwassen gezicht te geven. “Het Christuskind moest wel een beetje volwassen lijken en niet volslagen infantiel”, vertelde Friso Lammertse, conservator oude kunst van Museum Boymans Van Beuningen in Rotterdam, onlangs in Trouw. “Maar in onze ogen wordt het daardoor een ouwelijk mannetje.”

Hoe Rafaël Jezus lieflijk maakte

De kunstenaars keken ook bij elkaar af. De beroemde Italiaanse schilders Rafaël en Michelangelo waren rolmodellen. Michelangelo schilderde zijn vooral extreem gespierde mannen, voor anderen – Maarten van Heemskerck – reden om extreem gespierde ‘anabolenbaby’s’ op het doek te zetten. Uiteindelijk won Rafaël. Lammertse: “Zijn lieflijke weergave van Maria en kind heeft de standaard gezet voor het beeld dat we nu hebben van het kindje Jezus. Dat zie je later bijvoorbeeld ook terug in ‘De Heilige familie‘ van Rembrandt met een vertederende baby. Zo zien wij het kerstverhaal toch het liefst verbeeld.”

Het is logisch, maar ik vind het niks

Allemaal leuk en aardig, maar ik vind die gespierde – of ‘gewoon’ lelijke – baby’s maar niks. Ik waardeer ze als ‘een stukje’ kunstgeschiedenis, maar ze ‘mooi’ noemen gaat me veel te ver. Het toppunt van lelijkheid, wat mij betreft? ‘Sint Lucas schildert de Madonna’ van Maarten van Heemskerck.

  1. Wil ik het in mijn huis hebben? Liever niet!
  2. Vind ik het lelijk, maar is het wel mooi bedoeld? Ja. Vermoedelijk. 
  3. Zou de kunstenaar spijt hebben als ‘ie het werk nu zou zien? Ik hoop dat Maarten dit werk – als ‘ie ‘m vandaag geschilderd had – iets anders had gemaakt. 

Conclusie: Ik vind ’t lelijk. Maar hé, wie ben ik nou eigenlijk?

Lelijke werken in de openbare ruimte? Valt wel mee toch?!

Nog even terug naar die verkiezing van Edwin Evers. Daar wordt vooral gekeken naar lelijke kunst in de openbare ruimte. Toegegeven, er zitten een paar dingen tussen die ik niet in mijn huis (tuin!) wil hebben. Zijn ze mooi bedoeld? Ik hoop het niet. En heeft de kunstenaar spijt? Nee toch?!

Zo’n verkiezing is leuk en nuttig

Begrijp me niet verkeerd: Ik vind dit soort verkiezingen hartstikke leuk. En nuttig. Mensen hun stem laten horen over de kunst in hun omgeving. Dat alleen al is winst. Bovendien is het als kunstenaar niet gek om zo nu en dan eens wat feedback te krijgen. Hoeveel waarde je aan deze vorm van feedback moet hechten? Dat mag je helemaal zelf bepalen.

Maar als je echt op zoek bent naar lelijke kunst, moet je bij de baby-schilderende renaissance-schilders zijn.

Martjan Kuit

Wil misschien wel lijstenmaker worden. Gaat daarom een jaar lang op avontuur in lijstenland. Zijn ontwikkeling is te volgen via LijstErom.com.

2 thoughts on “Het lelijkste kunstwerk van Nederland? Bring in de ‘monsterbaby’s’!

  • Och èrm, dat is inderdaad bijzonder lelijk! Wij roepen zelf altijd dat aan het begin van onze straat het lelijkste kunstwerk van heel Zevenaar staat… Ze hebben het pas geverfd en nu ziet het er iéts beter uit, maar toch. Bijzonder lelijk.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *